Blij van Antwerpen
Bewonersinitiatieven en participatie maken de stad; vaak samen met de gemeente. Een stad waar dat zeker voor geldt in Antwerpen. De ´klassiekers´ die de stad al jaren heeft – en die zich nog steeds weten te versterken zijn alleen al een reden om de stad te bezoeken. Nieuwe initiatieven maken dat de stad zich blijft ontwikkelen als plek waar mensen zelf hun stad kunnen versterken.
Afgelopen weekend bezocht ik er vier.
Spoor Noord
Dé klassieker in Antwerpen, als planoloog met een bijzondere liefde voor bottom op projecten, is Spoor Noord. Lang geleden een spoorwegemplacement in de stad, grenzend aan kwetsbare woonwijken. Inmiddels is Spoor Noord al jarenlang geleden getransformeerd tot groene zone, park, fiets- en wandelgebied. Er zijn gratis sportvoorzieningen voor jong en oud, zoals een skatepark, een waterspeelparadijs met daarnaast Bar Noord waar ouders in ligstoelen naar hun spelende kinderen aan het kijken zijn. Een park waar onderwijs en educatie aan grenzen, op loopafstand van het Eilandje, het herontwikkelgebied in de haven waar onder meer nieuwe woningen en het MAS zit. Spoor Noord is een inclusief park, waar je ook zonder geld uit te geven welkom bent. Binnen 800 meter van Spoor Noord wonen ca 30.000 mensen, met relatief weinig groen.
Spoor Noord is in nauwe samenwerking tussen gemeente en bewoners ontstaan en inmiddels een motor achter de ontwikkeling van de omliggende wijken. Bewoners en een interdisciplinair team van de gemeente, waarin niet alleen ontwerpers maar ook sociologen, cultuurkenners, communicatiedeskundigen, planologen en geografen hebben er succesvol samen in opgetrokken.
Zie onder meer deze bronnen:
https://www.antwerpen.be/docs/Stad/Stadsvernieuwing/Overzicht%20ontstaan%20PSN.pdf
Inmiddels zie je aan de grenzen van het park een aantal meer- soms minder goed gelukte woontorens staan. Positief, ze hebben geld hebben opgeleverd dat in Spoor Noord en het gebied is gestoken. En het biedt ruimte voor nieuwe inwoners in Antwerpen, waar ook veel woningnood is, Ze zijn niet allemaal even goed gelukt, met deels ook twijfelachtige plinten, met dichtgeplakte ramen waarachter medische functies zitten, in plaats van de oorspronkelijk ongetwijfeld bedachte interactie tussen wat er binnen en buiten gebeurt. Maar loop 5 minuten van Spoor Noord en je voelt nog steeds de volkswijk, waar in de straat aan Albanees ontmoetingspunt i.p.v. een hippe koffiebar op zijn plek is. De gentrificatie lijkt nog in balans.
Dageraadsplaats
Een stukje zuidelijker ligt in de hippe wijk Zurenborg de Dageraadsplaats. Ik ken geen beter plein dan dit. Ja het is een geweldig horecaplein maar je heerlijk kunt eten en drinken. Maar vooral is het een ongelofelijk goed en divers gebruikt plein. Met ook hier veel – recent vernieuwde – sportfaciliteiten voor kinderen van alle leeftijden. Meerdere basketbalopties, voetbaldoelen, een heuvellandschap met speelvoorzieningen voor de kleinsten. Op een zonnige aprildag een kakafonie van joelende kinderen van jong tot jongvolwassenen en keuvelende volwassenen. Aan en direct om het plein zitten allerlei stedelijke functies, zoals een kerk, een punt van Velo Antwerpen, die het diverse gebruik versterkt. Ook hier geldt, je hoeft er niet op een terras betaald te consumeren. Direct naast het terras staan bankjes en tafeltjes om te benutten. En wil je naar het toilet dan kan dat ook. De ligging als hart van de wijk, er komen een heleboel straten uit op de Dageraadsplaats, maken dat waarlijk het hart van de buurt. Voor mij ook een bijzondere plek omdat ik het geluk had er te staan toen België een paar jaar geleden met hun gouden generatie van Brazilië won en het hele plein een bierdouche kreeg.
De Dageraadsplaats is een voorbeeld van hoe Antwerpen het werken aan publieke ruimte neerzet, het kan hele buurten transformeren. Zie link: Publieke ruimte kan hele buurten transformeren | Antwerpen
De Roma
Bewonersinitiatieven zijn niet alleen in de publieke ruimte maar ook binnen. Als je van concerten houdt is sowieso een reden om naar Antwerpen te gaan ‘de Roma’. Ik was daar deze keer voor Sylvie Kreusch. De voormalige bioscoop de Roma sloot in 1982. Na jaren leegstand en incidenteel gebruik heeft Rataplan-oprichter Paul Schyvens in 2002 de Roma gehuurd. Met de hulp van honderden vrijwilligers, sponsors en subsidies verrijst de Roma uiteindelijk uit zijn as. Op 15 mei 2003 is de Roma heropen. Met vrijwilligers, een kern vaste medewerkers, ondersteund door een Fons vrienden van de Roma, draait de Roma voor 85% op eigen middelen, slechts een klein deel komt als subsidies.
Nog steeds voelt het op alle manieren als een plek van de buurt. Achter de bar – die heel ingenieus met een dubbele schil (de binnenschil tapt, de buitenschil verkoopt) – staan vrijwilligers uit de buurt. Na het concert word je niet zo snel mogelijk het pand uitgejaagd zodat er nog een nachtevent kan plaatsvinden, maar gaat het concert over in een afterparty waarin naast de concertbezoekers het aandeel lokale bewoners toe lijkt te nemen en je je in een buurtfeest waant. Er zit liefde in de Roma, de plek ademt dat mensen welkom zijn. Genderneutrale toiletten (onderschat het belang daarvan niet voor transmensen), een plek voor het podium voor mindervaliden en op het balkon zitplaatsen met goed zicht en niet te ver van het podium, die het ook voor bijvoorbeeld ouderen een fijne plek laten zijn. En ze laten zo lijkt het ook bij uitverkochte zalen net wat minder mensen toe dan maximaal mag, waardoor bijvoorbeeld een bar of toiletbezoek tijdens het concert goed haalbaar blijft en je je weg terug naar je concertpartner kunt vinden. O ja, Sylvie Kreusch pakte de zaal in!
Meer over de Roma via mooie artikelen op hun eigen site:
De Roma – Het verhaal | De Roma
Zuidpark
Tot slot nog wat aandacht voor het Zuidpark. Niet in het minst omdat deze plek (terecht) is genomineerd voor de Prijs Publieke Ruimte (Zuidpark genomineerd voor Prijs Publieke Ruimte). Een paar jaar geleden was het een parkeervlakte in Zuid, een barrière in een van de mooiste buurten van Antwerpen vlak bij de Schelde en de nieuwe woonwijk Nieuw Zuid. Recent geopend als nieuw stadspark met daaronder parkeergarage. En wat is het mooi geworden. Het park heeft een enorme diversiteit aan groen (450 nieuwe bomen en 110.000 nieuwe planten), kleinschalige plekken waar je thuis voelt, watertuinen en waterberging, allerlei vormen van straatmeubilair om te zitten, liggen of te eten, drie nieuwe speeltuinen en een gerestaureerde voormalige Scheldekaaien-hangar: die doet dienst als pergola, met plaats voor een buitenklas.
Hiermee is het volledige park van zeven hectare zo goed als klaar. Een plek die nu al druk wordt gebruikt door wandelaars, recreanten en joggers. Een plek die ook de aangrenzende gebouwen een nieuw leven geeft. Ook de culturele instellingen nabij het park, zoals het Museum voor Hedendaagse Kunst (M HKA), richten zich meer op het park voor culturele evenementen. De kruisbestuiving tussen de aangrenzende panden en het park bieden nieuwe kansen. Dat de auto in het gebied nauwelijks meer een plek heeft (behalve dan onder de grond) maakt het nog aantrekkelijker.
Hun ontwerp bevat vooral heel wat groen, met bovenop de 123 al bestaande bomen ook 450 nieuwe bomen en 110.000 nieuwe planten. Ook water vormt een belangrijk element in het nieuwe park. Zo zorgen onder andere een collectieve regenwaterput van 1,5 miljoen kubieke meter onder het Waterpoortplein, een regenwaterbuffer voor 7 miljoen liter regenwater onder de centrale grasweide, twee watertuinen van elk 750 m² en infiltratieleidingen voor een slimme omgang met water.Naast water en veel groen is er ook veel plaats voor sport, spel en ontmoeting in het park: met 5 speeltuinen, twee ‘samentuinen’ van 270 m², stilteplekken, een sportveld, een buitenklas onder de pergola, en drie pleinen met ruimte voor evenementen. Een van de drie pleinen in het Zuidpark, gemarkeerd door een pergola, aansluitend op de tuinen van het voormalige Kooldok, is bij uitstek gericht op buurtevenementen.
Al met al
Veel initiatieven waar bewoners en initiatiefnemers ruimte pakken, waar gemeente en bewoners elkaar weten te vinden om hun stad te versterken. Initiatieven met een spin-off voor de stad, die maatschappelijke en economische waarde toevoegen. Iets waar we over bloggen bij Stadsacupunctuur – Verhalen over de kracht van kleinschalige ingrepen met een grote impact in de stad. Plekken om van te leren, die ook fijn zijn om te blijven bezoeken, om te kijken op welke wijze ze over jaren nog steeds de parels blijven die een bezoek aan Antwerpen extra de moeite waard maken.